In het verhaal van het gouden kalf zien we hoe God verontwaardigd en boos is op het halsstarrige volk dat enkele weken na het horen van de wet deze al overtreedt met het maken en vereren van een afgodsbeeld. God vraagt aan Mozes of hij Hem toestaat om Zijn toorn te ontbranden en het volk te vernietigingen. Maar Mozes spreekt tot God voor het volk om Hem zo gunstig te stemmen en de toorn te voorkomen. Na het pleiten van Mozes krijgt God berouw over het kwade dat Hij had uitgesproken.

Exodus 32:7 (HSV) Toen sprak de HEERE tot Mozes: Ga, daal af, want uw volk, dat u uit het land Egypte hebt geleid, heeft verderfelijk gehandeld. 8 Zij zijn al snel afgeweken van de weg die Ik hun geboden had: zij hebben voor zichzelf een gegoten kalf gemaakt, zij buigen zich ervoor neer, offeren eraan en zeggen: Dit zijn uw goden, Israël, die u uit het land Egypte geleid hebben. 9 Ook zei de HEERE tegen Mozes: Ik heb dit volk gezien, en zie, het is een halsstarrig volk. 10 Nu dan, laat Mij begaan, zodat Mijn toorn tegen hen ontbrandt en Ik hen vernietig. Dan zal Ik ú tot een groot volk maken. 11 Maar Mozes trachtte het aangezicht van de HEERE, zijn God, gunstig te stemmen, en zei: HEERE, waarom zou Uw toorn ontbranden tegen Uw volk, dat U met grote kracht en sterke hand uit het land Egypte geleid hebt? 12 Waarom zouden de Egyptenaren zeggen: Met kwade bedoelingen heeft Hij hen uitgeleid, om hen in de bergen te doden en hen van de aardbodem te vernietigen? Laat Uw brandende toorn varen, en heb berouw over het kwaad voor Uw volk. 13 Denk aan Abraham, aan Izak en aan Israël, Uw dienaren, aan wie U bij Uzelf hebt gezworen en tot hen gesproken hebt: Ik zal uw nageslacht talrijk maken als de sterren aan de hemel, en dit hele land waarover Ik gesproken heb, zal Ik aan uw nageslacht geven, zodat zij het voor eeuwig in erfbezit nemen. 14 Toen kreeg de HEERE berouw over het kwaad dat Hij gesproken had Zijn volk te zullen aandoen.

Een erg vreemd verhaal zul je misschien denken, want waarom vraagt God aan Mozes toestemming, en waarom zou Hij met zulke harde hand Zijn volk vernietigen terwijl Hij al van te voren wist dat zij nooit zullen voldoen aan de wet die Hij hen opdroeg? Hij wist als alwetend God toch dat vroeg of laat de wet toch overtreden zou worden? Als het niet met afgoderij was geweest was het echt wel iets anders geworden. En hoe komt het dat God eerst boos wordt en dingen zegt waarvan Hij daarna berouw heeft?

Het lijkt erop dat we hier meer te maken hebben met een slechte situatie die God gebruikt om bij Mozes barmhartigheid los te maken. God is een barmhartig (genadig) God, en in plaats van dat Hij allemaal offers etc. wil ontvangen verlangt Hij ernaar om barmhartigheid te zien. Maar deze barmhartigheid wil Hij misschien niet van ons eisen als wet, Hij wil het oprecht zien vanuit onszelf. Want als Hij het als wet van ons eist, hoe oprecht en echt is dan de barmhartigheid?
Hij wil dat wij reageren met waarheid en eerlijkheid op situaties met ons eigen falen in gedachten zodat wij barmhartig zijn naar anderen die eigenlijk ondanks hun falen exact zijn zoals wij ook zijn, maar dat laatste moet je wel leren inzien.

Matteüs 9:12 (HSV) Maar Jezus, Die dat hoorde, zei tegen hen: Wie gezond zijn, hebben geen dokter nodig, maar wie ziek zijn. 13 Maar ga heen en leer wat het betekent: Ik wil barmhartigheid en geen offer; want Ik ben niet gekomen om rechtvaardigen tot bekering te roepen, maar zondaars.

Hier in dit verhaal is Mozes een voorbeeld (afschaduwing) van Christus als middelaar tussen God en de mensen. Jezus laat ons de barmhartigheid van God zien, en God wilde dit misschien hier ook losmaken in het hart van Mozes om zo als het ware een zielsverwant te vinden in Mozes, iets van Hemzelf namelijk oprechte liefde voor zijn naaste. Want volgens Jezus is het grootste gebod God liefhebben en het tweede eraan gelijk, en dat is je naaste liefhebben. Mozes wil God wel liefhebben en gehoorzaam zijn, maar Hij wil ook dat tweede doen, namelijk liefde tonen voor zijn naaste. Hij zoekt hier een oplossing met God, exact zoals Jezus dat ook deed voor ons namens God zelf, als God zelf in het vlees.
En Mozes had en toonde barmhartigheid voor het volk, en zo redde hij het volk.

God krijgt door de barmhartigheid van Mozes berouw van het kwaad dat Hij Israël wilde aandoen, iets wat vaker voorkomt in de bijbel, dus geen uniek voorval. God kreeg namelijk in andere verhalen ook berouw over andere zaken die tot kwaad leidden, zoals het aanstellen van Saul als koning over Israël. Het vreemde alleen is dat God de profeet Bileam iets anders in de mond legt, namelijk dat God niet is als een mens en dat Hij berouw zou krijgen en zo zou terugkomen op iets wat Hij zou zeggen te doen.

Numeri 23:19 (HSV) God is geen man, dat Hij liegen zou, of een mensenkind, dat Hij ergens berouw over hebben zou. Zou Híj iets zeggen en het dan niet doen? Zou Híj spreken en het niet gestand doen? 20 Zie, ik kreeg opdracht om te zegenen: als Hij zegent, kan ik het niet keren. 21 Hij aanschouwt geen onrecht in Jakob; ook ziet Hij geen kwaad in Israël aan. De HEERE, zijn God, is met hem, en de jubelklank van de Koning is bij hem.

Dit lijkt een tegenstelling, maar het is volgens mij eerder een rol die God aannam om zo bij Mozes iets los te maken, om een bepaald priciepe te leren. God is geen mens dat Hij ergens berouw over zou hebben, maar toch neemt Hij hier bij Mozes even de rol aan van een mens die wel boos wordt en een uitspraak doet waar Hij zogenaamd berouw van krijgt. Het is als een spel, God die mens wordt om ons zo barmhartigheid te leren en te tonen. God die zich vernederd tot een niveau van mensen die geen controle hebben over hun emotie en hun uitspraken om zo te kijken of Mozes hierin meegaat, of om te zien of Mozes voor zichzelf kan denken en kiezen vanuit liefde en genade. Het is zoals in een relatie tussen man en vrouw, iets wat vaker als voorbeeld wordt aangehaald in de bijbel als voorbeeld van de relatie tussen God en de mens. Welke man heeft een liefdevolle en intense echte relatie met zijn vrouw als zijn vrouw alleen maar ja en amen zegt op alles wat haar echtgenoot bedenkt en doet? Waarin is het leven en de eigen wil in deze relatie? Waar is de echte liefde en de persoon van de vrouw zelf?
God kan zichzelf niet bedriegen en verlangt volgens mij niet dat wij zonder zelf na te denken over Zijn Woorden overal maar ja en amen op zeggen, want hoe leren we Hem nou echt kennen als we niet nadenken over wat Hij zegt voordat wij er ja op zeggen? Missen wij dan misschien niet juist de kern van wat Hij echt wil zeggen als wij niet de moeite te nemen te luisteren en te praten zoals in een goede relatie zou moeten? Het lijkt dan misschien wel gehoorzaamheid, maar horen wij wel echt?

Het lijkt er dus op in alles wat God van ons vraagt dat wij ons moeten afvragen of wij dat echt willen voor onszelf, onze relatie met God en richting een oordeel voor de ander zonder onszelf ook te veroordelen. Het is de vraag of God ons wel echt vraagt om op basis van Woord en wet een oordeel te vellen, of juist om ons eigen hart te onderzoeken en testen. Als wij het oordeel van God in onze hand nemen en toepassen op een ander, zijn wij dan als zondige mensen niet net zo schuldig als degene die wij moeten veroordelen? en lopen wij dan ook niet eerdaags risico op oordeel dat over ons komt? Wie zijn wij om het oordeel van God te bevestigen en uit te voeren zonder zelf daarvan uitgesloten te blijven? Jezus spreekt hierover;

Matteüs 7:1 (HSV) Oordeel niet, opdat u niet geoordeeld wordt; 2 want met het oordeel waarmee u oordeelt, zult u zelf geoordeeld worden; en met welke maat u meet, zal er bij u ook gemeten worden.

Ook laat Jezus dit zien in de situatie rondom de overspelige vrouw. Volgens de wet moest zij worden gestenigd, en wet is wet.  Maar toen Jezus zei dat diegene die zonder zonden was moest beginnen met gooien haakte ze allemaal af. Zo vond door de zonden van die anderen deze vrouw barmhartigheid en genade. Als die anderen niet zonden hadden, dan hadden ze het oordeel kunnen uitvoeren. Zo maakt de zonden die tot oordeel leidt het eigenlijk juist ironisch genoeg weer onmogelijk om oordeel uit te voeren. Zo mogen we dus iets geniaals van God zien, en dat is dat Hij alleen zonden kan gebruiken om het oordeel teniet te doen. Hij is in staat met zonden iets groters op te wekken en dat is barmhartigheid. Want door de zonden moeten wij wel barmhartigheid leren, want als wij niet barmhartig worden naar de ander die net zo fout is als ons, dan veroordelen wij onszelf en vallen buiten de liefde die God eigenlijk wil zien, liever dan offers en hersenloze volgzaamheid.

En in het voorbeeld van deze vrouw kiest Jezus zelf ook vervolgens ervoor om haar niet te veroordelen, en dat terwijl Hij juist zonder zonden was en dit wel had kunnen doen.
Zo zien we in Jezus de genade van God en dat Hij helemaal niet de intentie heeft de mens te veroordelen, maar dat wij dat eigenlijk zelf doen bij elkaar en dus ook onszelf.

Zo gebruikt God dus onze zonden, wat iets kwaads is, om barmhartigheid bij ons los te maken, om ons dat te leren vanuit ons eigen hart. Zodat het oprecht en echt is en niet aangeleerd als een of andere religie of wet.

Net zoals Hij iets kwaad (afgoderij van het volk) gebruikt om bij Mozes barmhartigheid los te weken en op die manier kon God ook Zijn genade tonen aan het volk zodat zij Hem beter leerde kennen, want na de wet te hebben ontvangen kregen ze eigenlijk nu vrijwel direct de genade van God te zien die de wet zelf vervulde.

Zo heeft God dus bij het verschijnen van de duisternis in deze schepping de mogelijkheid gekregen om Zijn Licht te tonen, Zijn genade en barmhartigheid. Zo kreeg de mens met zijn vrije wil daadwerkelijk iets om uit te kiezen, want wat heb je anders aan een vrije wil?

Maar daarna gebeurt er toch wat vreemds, want Mozes roept het volk dat God wil volgen, op dat zij zich moesten verzamelen bij de ingang van het kamp.
De Levieten kwamen naar voren en Mozes geeft de opdracht aan hen om met het zwaard het kamp in te gaan en dat ieder zijn vriend en naasten zouden doden.

Exodus 32:27 (HSV)Hij zei tegen hen: Zo zegt de HEERE, de God van Israël: Ieder moet zijn zwaard aan zijn heup doen, het kamp van poort tot poort door gaan, en ieder moet zijn broeder doden, ieder zijn vriend en ieder zijn naaste. 28 De Levieten deden overeenkomstig het woord van Mozes en er vielen op die dag van het volk ongeveer drieduizend man.

Wat opvalt is dat Mozes net nog genade vroeg voor het volk aan God en dat ook kreeg, maar nu ineens toch met een oordeel komt. Hij zegt overigens daarbij dat God dit zo bevolen heeft, maar dat lazen we niet specifiek in het gesprek dat Mozes met God had gevoerd op de berg, of dat stuk is weggelaten.

Was dit dan wel echt zo, of kreeg Mozes pas echt woede toen hij zag wat het volk had gedaan, net zoals God dat al had gezien vanaf de berg en boos was geworden? En was daardoor ineens de genade van Mozes wat minder groot, net als wij soms minder genadig kunnen zijn als wij het daadwerkelijk kwaad met eigen ogen zien?

De Levieten kwamen naar Mozes en voerde deze opdracht uit, hoewel dat ook maar beperkt lijkt, want als de Levieten het kamp door zouden gaan en hun vrienden en naasten moesten doden, dan zouden de er onder de honderdduizenden Israëlieten meer dat de genoemde drieduizend doden zijn gevallen. 

Misschien dat ze tijdens deze opdracht toch berouw of barmhartigheid kregen waardoor de schade beperkt bleef, in ieder geval, als het een opdracht van God betrof werd deze niet volledig opgevolgd, en waarschijnlijk ook niet door alle Levieten want er moeten er wel veel meer dan 3000 zijn geweest in die stam.

De vraag in dit alles is dus eigenlijk is dat wanneer God ons vraagt de wet toe te passen op anderen, of wij wel eerlijk genoeg zijn naar onszelf in het uitvoeren daarvan. Want wie een ander verwijt de wet te overtreden maar zelf ook schuldig is aan de wet, die is een huichelaar. Als jij iemand stenig, hoe ontkom je vervolgens zelf dan aan jouw steniging?
Als er dan voor jou een beproeving komt zoals deze voor jou in de woestijn, hoe oordeel je dan?

Als God je net de wet heeft voorgelezen waarin staat dat je niet mag doodslaan, en Hij daarna vraagt je broeder te doden vanwege zijn zonden, ga je dan eerlijk naast je broeder staan om hetzelfde oordeel te ontvangen, of sla je hem dan dood en overtreed je zelf de wet en ben je een huichelaar?

Jezus deed dat eerste, Hij die God is in het vlees en kwam niet om te oordelen, maar Hij kwam om naast ons te hangen aan het kruis. Met de ene kant de zondaar met berouw en aan de andere kant die zonder berouw, want Hij stierf voor iedereen.

Zijn wij met Hem gekruisigd om zo niet meer te veroordelen maar genade en barmhartigheid te ontvangen? Ben je nog slaaf van de zonden en de wet die ons aanzet tot nog meer zonden en je eigen veroordeling en dood? Of ben je onder de genade die aanzet tot nog meer genade?

Romeinen 6:6 (HSV) Dit weten wij toch, dat onze oude mens met Hem gekruisigd is, opdat het lichaam van de zonde tenietgedaan zou worden en wij niet meer als slaaf de zonde zouden dienen. 7 Want wie gestorven is, is rechtens vrij van de zonde. 13 En stel uw leden niet ter beschikking aan de zonde als wapens van ongerechtigheid, maar stel uzelf ter beschikking aan God, als mensen die uit de doden levend geworden zijn. En laat uw leden wapens van gerechtigheid zijn voor God. 14 Want de zonde zal over u niet heersen. U bent namelijk niet onder de wet, maar onder de genade.

Laat God toe ook bij jou de bron van genade aan te boren, luister goed naar wat God vraagt en wees eerlijk naar jezelf en anderen. Men kan dus iets zeggen zoals de duivel in de woestijn onder mond van ‘er staat geschreven…’ maar kom je dan met een tegen antwoord van wat er ook nog meer geschreven staat?

Ja, God komt misschien met toorn, maar het tegendeel is dat Hij ook kwam met berouw. Ja Hij kan de wet niet loslaten zonder de rechtvaardigheid tekort te doen, daarom vervulde Hij hem in Christus. Kijk dus niet alleen naar de schaduwkant van wat er geschreven is, maar zoek de genade kant die Jezus ons aanwijst. Hij is de Weg, Hij toon ons het werkelijk hart en verlangen van de Vader!